Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) bất ngờ nổi lên như một ứng viên tiềm năng cho giải Nobel Hòa bình năm 2026, khi các nhà nghiên cứu hòa bình viện dẫn sự hợp tác trong hơn 25 năm giữa những đối thủ địa chính trị ở cách Trái đất hàng trăm km.
Các phi hành gia quốc tế trên ISS. Ảnh: X
Khi mùa Nobel bắt đầu hôm 5-10, nhiều người đã đặt câu hỏi rằng ai sẽ giành giải Nobel Hòa bình vào ngày 9-10. Ủy ban Nobel Na Uy đang đứng trước nhiệm vụ khó khăn là phải chọn một người hoặc tổ chức chiến thắng trong số 287 đề cử (208 cá nhân và 79 tổ chức) mà họ nhận được trong năm nay. Danh tính của những người được đề cử chưa được tiết lộ.
Bên cạnh những nhân vật được đồn đoán như Tổng thống Mỹ Donald Trump hay Thủ tướng Canada Mark Carney, có một lựa chọn cũng đang thu hút nhiều chú ý. Đó là ISS.
ISS đột ngột vươn lên như một ứng viên cho giải Nobel Hòa bình năm nay sau khi Haakon Gjerlow, Giám đốc Viện Nghiên cứu Hòa bình Oslo (PRIO) và được xem là chuyên gia dự đoán hàng đầu về giải Nobel Hòa bình, cho rằng ISS có thể nằm trong danh sách tranh giải.
Theo ông, ISS trở thành biểu tượng hiếm hoi của sự hợp tác toàn cầu vào thời điểm chủ nghĩa đa phương đang suy yếu và nhiều nước đang hướng tới những lợi ích quốc gia hạn hẹp hơn. Tính đến ngày 5-10, trên ISS có 11 nhà du hành đến từ 4 quốc gia gồm Mỹ, Nga, Pháp và Canada.
Giải thích thêm về lý do tại sao ISS là lựa chọn phù hợp cho giải Nobel Hòa bình, PRIO cho biết trong hơn 25 năm, ISS đã chứng minh rằng các đối thủ địa chính trị có thể hợp tác trong một nỗ lực hòa bình chung, tạo ra những thành tựu khoa học to lớn, ngay cả khi quan hệ trên Trái đất xấu đi.
Ngoài ra, khi ISS tiến gần đến thời điểm kết thúc hoạt động vào khoảng năm 2030 và không gian trở nên đông đúc hơn, được thương mại hóa và có nguy cơ bị vũ khí hóa, việc trao giải Nobel Hòa bình cho quan hệ đối tác trên trạm này sẽ tôn vinh những thành tựu mà nhân loại có thể đạt được khi chúng ta cùng nhau hợp tác.
ISS xuất hiện trong danh sách thường niên của Tiến sĩ Gjerlow và đây là đánh giá độc lập về những ứng viên mà ông tin rằng xứng đáng được xem xét, chứ không phải danh sách rút gọn chính thức của Ủy ban Nobel Na Uy. Giới bình luận và những người đặt cược thường nhắc đến danh sách ứng viên của ông Gjerlow.
ISS là một phòng thí nghiệm nghiên cứu khổng lồ đã bay quanh Trái đất từ năm 1998, ở độ cao khoảng 400km. Trạm được xây dựng thông qua quan hệ đối tác quốc tế có sự tham gia của Mỹ, Nga, châu Âu, Nhật Bản và Canada, với phi hành đoàn công tác dài hạn đầu tiên hồi năm 2000. Kể từ đó, các phi hành gia đã liên tục sinh sống trên ISS, tiến hành hàng ngàn thí nghiệm trong khi trạm thực hiện một vòng quay quanh quỹ đạo Trái đất trong 90 phút với vận tốc 28.000km/h.
Lịch sử này mang ý nghĩa quan trọng bởi ISS đòi hỏi các quốc gia có những lợi ích chính trị rất khác nhau phải cùng vận hành một tàu vũ trụ duy nhất và vô cùng phức tạp trong suốt nhiều thập niên. Ngay cả trong những giai đoạn căng thẳng gay gắt giữa Nga và phương Tây, các cơ quan vũ trụ của hai bên vẫn tiếp tục hợp tác để duy trì hoạt động của trạm.
HẠNH NGUYÊN (Theo Firstpost, PBS)