Trung Quốc trước nỗi lo “già trước khi giàu”

Giống như Nhật Bản, dân số Trung Quốc đang già hóa. Nhưng vì dân số tiêu dùng ở Trung Quốc có thu nhập thấp hơn, nước này được cho là sẽ hình thành “nền kinh tế người cao tuổi” trước khi có được "nền kinh tế tiêu dùng cao cấp".

Người cao tuổi Trung Quốc trong giờ tập thể dục. Ảnh: SCMP

Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 của Trung Quốc (giai đoạn 2026-2030) đã chỉ ra 2 vấn đề nhân khẩu học, gồm già hóa dân số và sụt giảm tỷ lệ sinh, đang làm thay đổi cấu trúc hộ gia đình ở nước này. Ước tính, đến năm 2036, chỉ khoảng 29% số hộ gia đình ở Trung Quốc có con cái sống cùng cha mẹ. Cách đây 2 thập kỷ, tỷ lệ này chiếm gần một nửa số hộ gia đình.

Những thay đổi đó báo hiệu sự xuất hiện của cái gọi là “nền kinh tế bạc”, một thách thức nhân khẩu học đáng kể đối với Trung Quốc và cũng từng là điều gây khó khăn cho Nhật Bản hồi năm 1996, thời điểm tỷ lệ người trên 65 tuổi tại xứ sở hoa anh đào vượt mốc 15%. Trung Quốc vừa đạt cột mốc này trong năm nay.

Tổ chức nghiên cứu và phân tích dữ liệu toàn cầu World Data Lab dự báo, đến năm 2050, cơ cấu dân số Trung Quốc sẽ tương tự Nhật Bản hiện nay, với khoảng 31% dân số trên 65 tuổi. Nhưng mối đe dọa này đang dần hiện hữu khi lực lượng lao động của Trung Quốc ngày càng bị thu hẹp. Hồi tháng 1, Reuters cho biết “hàng trăm triệu người sắp rời khỏi lực lượng lao động” Trung Quốc, trong khi Financial Times đưa tin các nhà máy Trung Quốc đang chuyển sang sử dụng robot để đối phó tình trạng thiếu nhân lực; còn Nikkei Asia thì nhắc đến các quy định nhằm khuyến khích người cao tuổi Trung Quốc tiếp tục làm việc sau nghỉ hưu.

Tuy nhiên, Trung Quốc sẽ trải qua quá trình già hóa khó khăn hơn nhiều so với Nhật Bản, bởi người tiêu dùng ở quốc gia đông dân thứ hai thế giới này hiện chưa đủ giàu. Năm 2005, cứ 5 người Nhật thì có một người trên 65 tuổi. Trung Quốc sẽ chạm tới cột mốc này vào năm 2032, thời điểm mà nếu xét theo sức mua ngang giá (PPP), mức chi tiêu bình quân đầu người của người tiêu dùng Trung Quốc sẽ chỉ bằng khoảng 3/5 so với Nhật Bản năm 2005.

Và đến năm 2033, 24% dân số Trung Quốc sẽ trên 65 tuổi, tỷ lệ tương đương với Mỹ hiện nay. Xét theo PPP, thu nhập bình quân đầu người của các hộ gia đình Trung Quốc khi đó sẽ đạt khoảng 20.000USD, so với mức 60.000USD của xứ cờ hoa hiện nay. Đến năm 2050, khi Trung Quốc có cơ cấu dân số già hơn nhiều so với Mỹ hiện nay, thu nhập bình quân đầu người của các hộ gia đình Trung Quốc cũng chỉ bằng khoảng 55% mức thu nhập của người Mỹ hiện tại.

Trung Quốc cũng sẽ chứng kiến ​​sự sụt giảm về lượng người trong độ tuổi lao động. Cụ thể, số người từ 15-64 tuổi dự kiến ​​sẽ giảm 25% vào năm 2050, từ 990 triệu người hiện nay xuống còn khoảng 745 triệu người. Ngược lại, số người từ 65 tuổi trở lên sẽ tăng từ 214 triệu người lên 390 triệu người, từ đó tạo thành thị trường tiêu dùng người cao tuổi lớn hơn hầu hết các quốc gia khác. Với quy mô 313 triệu người, nhóm người này khi đó sẽ chi tiêu 3.200 tỉ USD mỗi năm.

TRÍ VĂN (Theo Asia Times)