Thủ đoạn đánh tráo khái niệm vô nghĩa và lạc lõng

Trên cơ sở tổng kết hơn 10 năm thực hiện Kết luận số 94-KL/TW năm 2014, ngày 20/7/2026, Ban Bí thư đã ban hành Chỉ thị số 10-CT/TW về “tăng cường giáo dục lý luận chính trị, lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống, ý thức công dân trong hệ thống giáo dục quốc dân, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong tình hình mới”.

Đây là chủ trương có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằm tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị, gắn giáo dục chính trị, tư tưởng với giáo dục đạo đức, lối sống, ý thức công dân, năng lực số, năng lực hội nhập quốc tế và khát vọng cống hiến của thế hệ trẻ.

Ảnh minh họa: Sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội tra cứu tại Trung tâm Thông tin-Thư viện trường. (Ảnh: DƯƠNG TÂM)

Chỉ thị số 10-CT/TW được ban hành trong bối cảnh khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và mạng xã hội phát triển nhanh, tác động ngày càng sâu rộng đến nhận thức, tư tưởng và lối sống của người học.

Trước yêu cầu mới, Chỉ thị đặt ra nhiệm vụ đổi mới mạnh mẽ, đồng bộ nội dung, chương trình, phương pháp và phương thức tổ chức giáo dục, khắc phục tình trạng nặng về truyền thụ kiến thức, chưa gắn chặt với thực tiễn và đặc điểm người học.

Mục tiêu xuyên suốt của Chỉ thị là góp phần xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, có lý tưởng cách mạng, bản lĩnh chính trị, đạo đức, tri thức, kỹ năng, lối sống văn hóa, ý thức tuân thủ pháp luật, năng lực số và khát vọng cống hiến; đồng thời xây dựng môi trường giáo dục hiện đại, lành mạnh, an toàn cả trong thực tiễn và trên môi trường số.

Chỉ thị thể hiện yêu cầu đổi mới công tác giáo dục lý luận chính trị theo hướng thiết thực, hiện đại, gắn lý luận với thực tiễn, học đi đôi với hành, đồng thời chú trọng xây dựng môi trường giáo dục an toàn trong cả không gian thực và không gian số. Qua đó, góp phần hình thành thế hệ công dân có lý tưởng, bản lĩnh, đạo đức, tri thức, kỹ năng, ý thức chấp hành pháp luật, năng lực số và khát vọng cống hiến, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong tình hình mới.

Trong bối cảnh đẩy mạnh chuyển đổi số, việc ban hành Chỉ thị số 10- CT/TW là tất yếu khách quan, bảo đảm cho tiền đồ vững chắc của đất nước và dân tộc.

Tuy nhiên, bất chấp những ý nghĩa và mục tiêu tốt đẹp đó, ngay sau khi ban hành, đã có nhiều luận điệu sai trái, thù địch tập trung xuyên tạc, bóp méo các nội dung trong Chỉ thị.

Các thế lực thù địch, phản động và những kẻ cơ hội chính trị còn lớn tiếng lu loa, quy kết rằng đây là hành động áp đặt tư tưởng, nhồi sọ, kìm hãm phản biện, khiến người học chỉ “ngu dốt đi”. Thực chất đây là thủ đoạn đánh tráo khái niệm, đánh đồng giáo dục định hướng giá trị với áp đặt tư tưởng, cố tình tách giáo dục tri thức ra khỏi giáo dục con người hòng phủ nhận tính đúng đắn, cần thiết của chủ trương, gây hoài nghi, làm suy giảm niềm tin và cản trở quá trình tổ chức triển khai thực hiện trong thực tiễn.

Sâu xa hơn, việc tập trung xuyên tạc, bóp méo, đánh tráo khái niệm của các thế lực thù địch, phản động và những kẻ cơ hội chính trị nêu trên còn nhằm phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng, cho rằng Đảng đã hết vai trò lịch sử, không còn đủ năng lực để lãnh đạo đất nước trong tình hình mới, đặc biệt là trong kỷ nguyên số với những biến đổi nhanh chóng về công nghệ và xã hội.

Trên thực tế, hệ thống giáo dục của đa số các quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam, đều phổ biến các nội dung giáo dục các giá trị chính trị, pháp luật, đạo đức, lối sống và trách nhiệm công dân. Bởi, xét đến cùng mục đích của nền giáo dục ở bất kỳ quốc gia nào cũng hướng đến xây dựng những con người có lý tưởng, ý thức, trách nhiệm, năng lực, phẩm chất đáp ứng yêu cầu phát triển xã hội theo những con đường phát triển và mục tiêu chính trị nhất định trong từng thời kỳ.

Như vậy, việc một nền giáo dục được yêu cầu phải tăng cường giáo dục, tuyên truyền lý tưởng, giá trị và những chuẩn mực mà quốc gia đề cao không thể đánh đồng là việc áp đặt tư tưởng. Vấn đề cốt lõi nằm ở nội dung giáo dục có phù hợp với các đối tượng, phương thức giáo dục có khoa học, tôn trọng và phát huy được tư duy độc lập và ý thức tự giác của người học hay không.

Đối chiếu với Chỉ thị số 10-CT/TW, có thể thấy cùng với chủ trương tăng cường giáo dục lý luận chính trị, lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống, ý thức công dân trong hệ thống giáo dục quốc dân, Chỉ thị còn đặt ra rất rõ các yêu cầu: Xây dựng chương trình, kế hoạch thực hiện Chỉ thị sát với từng cấp học, bậc học, loại hình, địa bàn và đối tượng đào tạo; rà soát, hoàn thiện nội dung, chương trình, giáo trình giáo dục lý luận chính trị theo hướng tinh gọn, hiện đại, liên thông, thiết thực; nghiên cứu tổ chức nội dung giáo dục theo các nhóm phẩm chất, năng lực chủ yếu; đổi mới mạnh mẽ phương pháp và hình thức tổ chức giảng dạy theo hướng phát triển năng lực, lấy người học làm trung tâm…

Những định hướng trên chứng minh Chỉ thị số 10-CT/TW không chỉ phù hợp với yêu cầu đổi mới, phát triển giáo dục - đào tạo nói chung, mà còn thể hiện rõ tầm nhìn, chiến lược xây dựng con người Việt Nam toàn diện, có phẩm chất, năng lực và khả năng thích ứng với yêu cầu phát triển đất nước trong bối cảnh mới.

Các đối tượng còn quy kết rằng Chỉ thị số 10-CT/TW đưa ra yêu cầu xây dựng môi trường học đường lành mạnh, văn minh, hoàn thiện bộ quy tắc ứng xử trong nhà trường và trên không gian mạng… là hạn chế quyền tự do tiếp cận thông tin, tự do biểu đạt và kiểm soát hoạt động của người học trên môi trường số.

Thực tế, có thể khẳng định, việc đưa trang bị năng lực số, tư duy phản biện, kỹ năng ứng xử văn hóa và khả năng tự bảo vệ trước thông tin xấu độc cho người học vào nội dung giáo dục trong toàn bộ hệ thống giáo dục quốc dân, đồng thời yêu cầu hoàn thiện quy tắc ứng xử trên không gian mạng là những điểm mới nổi bật nhằm kịp thời trang bị cho người học những năng lực thiết yếu để sử dụng quyền tự do tư tưởng, ngôn luận một cách có trách nhiệm, biết tự bảo vệ mình trong môi trường thông tin ngày càng đa dạng, phức tạp, nhiều chiều.

Yêu cầu hoàn thiện bộ quy tắc ứng xử trong nhà trường và trên không gian mạng, xác lập những chuẩn mực hành vi nhằm tạo dựng hành lang pháp lý an toàn, bảo vệ người học trước các hành vi xâm hại, bắt nạt, xúc phạm danh dự, nhân phẩm… trong môi trường giáo dục và trên môi trường số sẽ góp phần xây dựng không gian giáo dục lành mạnh, kỷ cương và nhân văn, góp phần hình thành những công dân số có bản lĩnh, năng lực tự chủ, biết sử dụng quyền tự do một cách có văn hóa, đúng pháp luật, có trách nhiệm với xã hội.

Một số đối tượng chống phá, thiếu thiện chí còn cố tình cắt ghép các nội dung trong Chỉ thị số 10-CT/TW ra khỏi chỉnh thể thống nhất, bịa đặt rằng Chỉ thị chỉ coi trọng, nhấn mạnh giáo dục chính trị, đạo đức, lối sống… mà xem nhẹ, hạ thấp việc trang bị những tri thức, năng lực thiết yếu cho người học thích ứng yêu cầu của thời đại mới.

Có thể thấy, ngay trong yêu cầu nghiên cứu tổ chức nội dung giáo dục, bên cạnh việc xác định các nhóm phẩm chất quan trọng như bản lĩnh chính trị, lý tưởng cách mạng và khát vọng cống hiến, tinh thần thượng tôn pháp luật, đạo đức và trách nhiệm xã hội, ý thức công dân, lối sống lành mạnh, Chỉ thị còn nhấn mạnh việc phải trang bị cho người học nhóm các năng lực, kỹ năng, nhất là các năng lực mới như: Năng lực số và năng lực hội nhập quốc tế; kỹ năng xã hội và năng lực học tập suốt đời đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Có thể thấy rất rõ Chỉ thị số 10-CT/TW không hề tuyệt đối hóa giáo dục chính trị, lý tưởng, đạo đức… xem nhẹ, hạ thấp giáo dục trang bị những tri thức, năng lực, kỹ năng cho người học, đặt “phẩm chất” đối lập với “năng lực” như các luận điệu sai trái cố tình tuyên truyền.

Ngược lại, Chỉ thị đã kết hợp chặt chẽ, thống nhất cả hai phương diện này trên cơ sở đổi mới mạnh mẽ phương pháp, hình thức tổ chức giảng dạy theo hướng phát triển năng lực, lấy người học làm trung tâm để hình thành con người vừa có nền tảng giá trị, đạo đức vừa có năng lực thích ứng và hành động trong môi trường mới.

Đây là chủ trương hết sức đúng đắn bởi thực tế chứng minh, năng lực nếu tách khỏi nền tảng đạo đức, trách nhiệm và định hướng giá trị có thể bị sử dụng theo những mục đích lệch chuẩn; ngược lại, phẩm chất nếu không được chuyển hóa thành năng lực sẽ khó đáp ứng yêu cầu của thực tiễn.

Trong bối cảnh hiện nay, cách tiếp cận tích hợp giữa phẩm chất và năng lực càng cho thấy tính phù hợp, đúng đắn của Chỉ thị số 10-CT/TW.

Vì thế, cùng với việc chủ động nhận diện, vạch trần bản chất phản động, xuyên tạc của các luận điệu sai trái để kịp thời đấu tranh, phản bác, có hiệu quả, cần đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến sâu rộng những nội dung cốt lõi và điểm mới của Chỉ thị số 10-CT/TW, xây dựng và lan tỏa những thông tin chính thống, tích cực, giàu tính định hướng. Qua đó, thống nhất nhận thức, nâng cao trách nhiệm của các cấp, các ngành, nhà trường, gia đình và người học trong tổ chức thực hiện, góp phần đưa các định hướng này nhanh chóng đi vào thực tiễn giáo dục và xây dựng con người Việt Nam trong tình hình mới đáp ứng yêu cầu đặt ra.

Tiến sĩ HOÀNG THU TRANG (Báo Nhân dân)