Trong ngày bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ, Tổng thống Donald Trump bất ngờ tuyên bố Washington sẽ chấm dứt thỏa thuận viện trợ an ninh kéo dài 10 năm với Israel.
Hình ảnh Thủ tướng Netanyahu và Tổng thống Trump trong một tấm pano vận động tranh cử của đảng Likud tại Tel Aviv hồi tháng trước. Ảnh: Reuters
Trả lời phỏng vấn kênh truyền hình Fox News hôm 3-11, ông Trump cho biết đã nhất trí với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu về việc chấm dứt khoản viện trợ. Nhà lãnh đạo Mỹ khẳng định Israel “vẫn ổn” và không còn cần nguồn hỗ trợ này, song nhấn mạnh Washington vẫn sẵn sàng giúp đỡ nếu đồng minh thân cận nhất ở Trung Đông có nhu cầu.
Thỏa thuận viện trợ được ký dưới thời Tổng thống Barack Obama, 3 năm trước khi chính thức bắt đầu triển khai vào năm 2019, dự kiến kéo dài đến năm 2028. Theo thỏa thuận, Israel nhận khoảng 3,8 tỉ USD mỗi năm để mua vũ khí Mỹ.
Theo Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, kể từ khi thành lập năm 1948, Israel đã nhận tổng cộng hơn 300 tỉ USD viện trợ kinh tế và quân sự từ Mỹ, tính theo giá trị đã điều chỉnh lạm phát. Đây là mức viện trợ lớn nhất mà Washington dành cho một quốc gia kể từ năm 1946.
Tâm lý phản đối Israel tại Mỹ
Tuyên bố của ông Trump được đưa ra khi hàng chục triệu người Mỹ đi bỏ phiếu, sau một chiến dịch tranh cử cho thấy vấn đề Israel và người Palestine ngày càng đan xen với chính trị nội bộ xứ cờ hoa.
Tổng thống Trump cho biết quyết định chấm dứt viện trợ cho Israel một phần nhằm đối phó với “luận điểm công kích bất lợi” mà các thành viên đảng Dân chủ như Thượng nghị sĩ Abdul El-Sayed sử dụng để chống lại đảng Cộng hòa của ông, trong bối cảnh tâm lý phản đối Israel tại Mỹ gia tăng liên quan đến cuộc xung đột và tình hình nhân đạo ở Dải Gaza.
Sự ủng hộ vô điều kiện của Washington dành cho Tel Aviv - một trong số ít vấn đề hiếm hoi tạo được sự đồng thuận lưỡng đảng trong nhiều thập kỷ - ngày càng không được công chúng Mỹ ủng hộ, đặc biệt kể từ khi Israel phát động chiến dịch quân sự tại Gaza. Chiến dịch này, được thực hiện nhằm đáp trả vụ tấn công của phong trào Hồi giáo Hamas ở Israel hồi tháng 10-2023, đã khiến gần 74.600 người thiệt mạng.
Gần đây, Văn phòng Điều phối các vấn đề nhân đạo của Liên Hiệp Quốc (OCHA) báo cáo tình hình nhân đạo trên khắp Gaza vẫn rất thảm khốc, với gần như toàn bộ dân số sống trong những điều kiện tạm bợ xuống cấp. Hơn 6.490 tấn hàng cứu trợ do Liên Hiệp Quốc điều phối đã bị từ chối đưa vào Gaza, kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực hồi tháng 10-2025.
Phe Dân chủ chỉ trích việc Washington tiếp tục viện trợ cho Israel trong khi người dân Mỹ đang chật vật đối phó với giá cả ngày càng tăng trong nước. Cuộc thăm dò của Đại học Quinnipiac hồi hè cho thấy 48% tổng số cử tri và 66% cử tri ủng hộ đảng Dân chủ cho rằng Mỹ đang ủng hộ Israel quá mức. Đây là tỷ lệ cao kỷ lục kể từ khi Đại học Quinnipiac bắt đầu thực hiện khảo sát vào tháng 1-2017.
Trong khi đó, theo khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu Pew được công bố hồi tháng 4, 60% người Mỹ có cái nhìn thiếu thiện cảm về Israel. Đáng nói, Trung tâm Pew phát hiện 41% người thuộc đảng Cộng hòa cũng bất mãn với Israel.
Đe dọa quan hệ Mỹ - Israel
Những con số này báo hiệu triển vọng mờ mịt trong quan hệ Mỹ - Israel. Hãy hình dung viễn cảnh một ứng viên Dân chủ nhậm chức tổng thống vào tháng 1-2029. Tân chủ nhân Nhà Trắng có thể trừng phạt Israel và ngừng bán vũ khí, như nhiều thượng nghị sĩ đảng Dân chủ đã bỏ phiếu ủng hộ việc này.
Một phần của những chính sách này từng được thể hiện dưới thời chính quyền cựu Tổng thống Joe Biden. Vị lãnh đạo thuộc đảng Dân chủ đã tạm hoãn các đợt chuyển giao vũ khí cho Israel, do lo ngại về tình hình nhân đạo ở Gaza. Chính quyền này cũng chỉ trích cách Israel phát động chiến tranh và áp đặt trừng phạt đối với những người định cư Israel tại khu Bờ Tây.
Phía đảng Cộng hòa cũng phát những dấu hiệu đáng lo ngại. Cựu Giám đốc Trung tâm Chống khủng bố Quốc gia Joe Kent đã lan truyền các thuyết âm mưu chống Israel, trong khi những nhân vật có ảnh hưởng như nhà hoạt động bảo thủ Candace Owens được nhiều người tán thưởng vì các nội dung chống Israel.
HẠNH NGUYÊN (Theo CNN, JS Tribune)
Ý kiến bạn đọc