Thúc đẩy hơn nữa quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa Việt Nam-Nhật Bản

Nhận lời mời của Nhà nước Nhật Bản, Tổng Bí thư Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Tô Lâm cùng Phu nhân và đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam sẽ thăm chính thức Nhật Bản từ ngày 8 đến ngày 11/11/2026.

Hơn 5 thập kỷ gắn bó, tin cậy

Việt Nam và Nhật Bản chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao ngày 21/9/1973. Trải qua hơn 50 năm vun đắp và xây dựng, quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa Việt Nam và Nhật Bản không ngừng được củng cố và phát triển toàn diện trên mọi lĩnh vực, trở thành một điểm sáng trong việc triển khai đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại của Đảng và Nhà nước Việt Nam.

Khuôn khổ quan hệ giữa hai nước đã liên tục được nâng cấp, từ "Đối tác tin cậy, ổn định lâu dài" (năm 2002) lên "Quan hệ đối tác chiến lược vì hòa bình và thịnh vượng ở châu Á" (năm 2009), "Đối tác chiến lược sâu rộng vì hòa bình và thịnh vượng ở châu Á" (năm 2014), "Đối tác chiến lược toàn diện vì hòa bình và thịnh vượng tại châu Á và trên thế giới" (tháng 11/2023).

Việc nâng cấp quan hệ thành "Đối tác chiến lược toàn diện vì hòa bình và thịnh vượng tại châu Á và trên thế giới" đã phản ánh mức độ tin cậy chính trị cao và sự chín muồi của quan hệ Việt Nam-Nhật Bản, mở ra thời kỳ hợp tác phát triển mới thực chất và hiệu quả hơn nữa trên mọi lĩnh vực, đáp ứng mong muốn, nhu cầu và lợi ích của nhân dân hai nước, góp phần vào hòa bình, ổn định, phát triển và thịnh vượng tại khu vực và trên thế giới.

Tháng 4/2009, trong chuyến thăm chính thức Nhật Bản, Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh và Thủ tướng Aso Taro ký Tuyên bố chung về “Quan hệ đối tác chiến lược vì hòa bình và phồn vinh ở châu Á”, nhất trí đưa quan hệ hai nước lên tầm đối tác chiến lược. (Ảnh: Xuân Tuân/TTXVN)

Hai nước duy trì thường xuyên các cuộc tiếp xúc, giao lưu các cấp với sự tin cậy chính trị cao. Nổi bật gần đây là Thủ tướng Phạm Minh Chính thăm chính thức Nhật Bản (tháng 11/2021), dự Hội nghị thượng đỉnh Nhóm các nước công nghiệp phát triển (G7) mở rộng và làm việc tại Nhật Bản (tháng 5/2023); Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm hội đàm trực tuyến cấp cao với Chủ tịch Đảng Dân chủ Tự do, Thủ tướng Nhật Bản Kishida Fumio (ngày 3/9/2024); Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn thăm chính thức Nhật Bản (tháng 12/2024); Thủ tướng Lê Minh Hưng tham dự Hội nghị thượng đỉnh trực tuyến Cộng đồng phát thải ròng bằng 0 khu vực châu Á (AZEC) mở rộng về tự chủ năng lượng do Thủ tướng Takaichi chủ trì (ngày 15/4/2026)…

Phía Nhật Bản gần đây có các chuyến thăm chính thức Việt Nam của: Thủ tướng Suga Yoshihide (tháng 10/2020); Thủ tướng Nhật Bản Kishida Fumio (tháng 4/2022); Chủ tịch Thượng viện Nhật Bản Otsuji Hidehisa (tháng 9/2023); Hoàng Thái tử Akishino và Công nương Kiko thăm và dự Lễ kỷ niệm 50 năm ngày thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam-Nhật Bản (tháng 9/2023); Thủ tướng Ishiba Shigeru (tháng 4/2025); Thủ tướng Takaichi Sanae, Chủ tịch đảng LDP, điện đàm với Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm (ngày 13/4/2026). Bà Takaichi Sanae là lãnh đạo nước ngoài đầu tiên điện đàm chúc mừng sau khi Tổng Bí thư Tô Lâm được bầu làm Chủ tịch nước. Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae cũng đã có chuyến thăm chính thức Việt Nam từ ngày 1 đến 3/5/2026.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae. (Ảnh: Thống Nhất/TTXVN)

Ngoài các hoạt động trao đổi đoàn cấp cao, hai nước hiện cũng đang duy trì hiệu quả các cơ chế đối thoại, như: Ủy ban Hợp tác Việt Nam- Nhật Bản do hai Bộ trưởng Ngoại giao làm đồng Chủ tịch (từ năm 2007, đã họp 12 lần); Ủy ban hỗn hợp về thương mại, năng lượng và công nghiệp (từ năm 2015); Sáng kiến chung Việt Nam-Nhật Bản; Đối thoại Nông nghiệp cấp Bộ trưởng (từ năm 2014); Đối thoại Đối tác chiến lược Việt Nam-Nhật Bản về ngoại giao-an ninh-quốc phòng cấp Thứ trưởng ngoại giao (từ năm 2010, đã họp 8 lần), sau được nâng cấp lên Đối thoại 2+2 cấp Thứ trưởng Ngoại giao và Quốc phòng (từ tháng 12/2025); Đối thoại Chính sách quốc phòng Việt Nam- Nhật Bản cấp Thứ trưởng (từ năm 2012); Đối thoại An ninh cấp Thứ trưởng (từ năm 2013); Đối thoại về an ninh biển.

Cùng với đó, hai bên hợp tác chặt chẽ và hiệu quả tại các diễn đàn quốc tế và khu vực, như Liên hợp quốc, các hội nghị ASEAN+, APEC, ASEM… đóng góp ngày càng tích cực vào hòa bình, ổn định và phát triển ở khu vực châu Á-Thái Bình Dương, phù hợp với đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại, chủ động và tích cực hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng và có hiệu quả của Đảng và Nhà nước ta.

Tập đoàn Công nghiệp Năng lượng Quốc gia (PetroVietnam) cùng tổ hợp nhà thầu Tổng Công ty thăm dò khai thác dầu khí (PVEP) và Công ty dầu khí Nhật Việt (JVPC) ký kết Hợp đồng chia sẻ sản phẩm đối với Lô 15-2, bể Cửu Long (Hà Nội, 31/3/2025). (Ảnh: TTXVN)

Đối tác quan trọng hàng đầu của nhau

Quan hệ kinh tế-thương mại song phương Việt Nam-Nhật Bản được xây dựng trên nền tảng là các hiệp định thương mại tự do song phương và đa phương mà hai nước đã ký kết, cũng như thông qua các dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) của Nhật Bản tại Việt Nam.

Năm 2025, quan hệ thương mại Việt Nam-Nhật Bản tiếp tục ghi nhận những kết quả tích cực. Lần đầu tiên tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hai chiều vượt mức 50 tỷ USD là cột mốc quan trọng cho thấy sự tăng trưởng mạnh mẽ của hoạt động thương mại giữa hai nước, đồng thời khẳng định Nhật Bản là một trong những đối tác thương mại lớn nhất và ổn định nhất của Việt Nam trong bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều biến động.

Theo số liệu thống kê của Cục Hải quan, 6 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Nhật Bản đạt 14,777 tỷ USD, tăng 15,4% so với cùng kỳ năm 2025, nhập khẩu hàng hóa từ Nhật Bản đạt 13,619 tỷ USD, tăng 17,5% so với cùng kỳ năm 2025.

Tính chung 6 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam- Nhật Bản đạt 28,396 tỷ USD, tăng 16,4% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, xuất khẩu của Việt Nam đạt 14,777 tỷ USD, tăng 15,4%, còn nhập khẩu đạt 13,619 tỷ USD, tăng 17,5%. Việt Nam ghi nhận mức xuất siêu 1,158 tỷ USD trong thương mại hàng hóa với Nhật Bản trong 6 tháng đầu năm 2026.

Các nhóm mặt hàng xuất khẩu chính của Việt Nam sang Nhật Bản gồm hàng dệt, may; phương tiện vận tải và phụ tùng; máy móc, thiết bị, dụng cụ phụ tùng khác; gỗ và sản phẩm gỗ; điện thoại các loại và linh kiện; máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện; giày dép các loại; thủy sản; càphê; rau quả; hạt điều và hạt tiêu.

Ở chiều ngược lại, Việt Nam nhập khẩu từ Nhật Bản các nhóm mặt hàng như máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện; máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng khác, sắt thép các loại; vải các loại; linh kiện, phụ tùng ôtô; thủy sản. Đáng lưu ý, hai nhóm mặt hàng đứng đầu là máy vi tính/linh kiện điện tử và máy móc thiết bị chiếm tỷ trọng gần 54% tổng kim ngạch nhập khẩu từ Nhật Bản.

Việt Nam tiếp tục duy trì thặng dư thương mại với Nhật Bản, cho thấy tầm quan trọng chiến lược của Nhật Bản như một thị trường ổn định cho hàng hóa Việt Nam, đồng thời là nguồn cung cấp nguyên vật liệu đầu vào đáng tin cậy. Điều này khẳng định năng lực sản xuất của Việt Nam đáp ứng được các tiêu chuẩn khắt khe từ thị trường Nhật Bản.

Về đầu tư trực tiếp (FDI) 9 tháng đầu năm 2026, các nhà đầu tư Nhật Bản đã đăng ký cấp mới 1,56 tỷ USD vào Việt Nam. Lũy kế đến nay, Nhật Bản là nhà đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) lớn thứ 3 tại Việt Nam với hơn 5.600-5.700 dự án và tổng vốn đăng ký vượt 79 tỷ USD

Đầu tư của Nhật Bản vào Việt Nam tập trung vào lĩnh vực công nghệ chế biến chế tạo, sản xuất phân phối điện, kinh doanh bất động sản.

Ở chiều ngược lại, đến ngày 30/1/2026, Việt Nam có 132 dự án đầu tư sang Nhật Bản với tổng vốn đăng ký đạt 47,2 triệu USD, chiếm 0,2% tổng vốn đăng ký đầu tư ra nước ngoài lũy kế của Việt Nam, đứng thứ 33/85 quốc gia và vùng lãnh thổ mà Việt Nam đầu tư ra nước ngoài.

Tuyến metro số 1 Bến Thành-Suối Tiên (Thành phố Hồ Chí Minh) sử dụng chủ yếu vốn vay ODA từ Nhật Bản, chính thức đi vào vận hành từ cuối năm 2024, đánh dấu cột mốc quan trọng trong hợp tác hạ tầng Việt-Nhật. (Ảnh: Hồng Đạt/TTXVN)

Xưởng lắp ráp xe ôtô du lịch tại nhà máy Honda Phúc Yên, Vĩnh Phúc. (Ảnh: Trần Việt/TTXVN)

Các dự án của Việt Nam chủ yếu trong lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo, sản xuất và phân phối điện, khí, nước, điều hòa, bất động sản…

Nhật Bản còn là nước cung cấp viện trợ phát triển chính thức (ODA) lớn nhất cho Việt Nam với tổng giá trị vay tính đến hết năm tài khóa 2025 là khoảng 2.550 tỷ yen (tương đương hơn 23 tỷ USD), chiếm hơn 26% tổng vốn ký kết vay nước ngoài của Chính phủ.

ODA của Nhật Bản cho Việt Nam tập trung vào các lĩnh vực: thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế; cải thiện về mặt xã hội và rút ngắn chênh lệch phát triển; bảo vệ môi trường ứng phó biến đổi khí hậu; nâng cao năng lực quản lý hành chính.

Ngoài hợp tác kinh tế-thương mại, hai nước cũng hợp tác hiệu quả trong nhiều lĩnh vực khác như văn hóa, giáo dục-đào tạo, y tế, du lịch, hợp tác giữa các địa phương, lao động…

Việt Nam là quốc gia phái cử nhiều nhất trong tổng số 15 quốc gia tham gia phái cử lao động sang Nhật Bản (khoảng 310.000 người, đứng thứ nhất). Chỉ tính trong 3 tháng đầu năm 2026, đã có khoảng 14.000 người Việt sang Nhật Bản làm việc, duy trì vị thế dẫn đầu trong các quốc gia có lao động tại Nhật.

Trong hợp tác giáo dục-đào tạo, Việt Nam là nước đầu tiên trên thế giới chính thức đưa tiếng Nhật vào giảng dạy ở bậc trung học cơ sở từ năm 2003, tiểu học từ năm 2019. Nhật Bản là một trong những nước viện trợ lớn nhất cho ngành giáo dục-đào tạo của Việt Nam thông qua các chương trình viện trợ ODA.

Số lưu học sinh Việt Nam tại Nhật Bản hiện đạt hơn 51.000 người. Nhật Bản đã hỗ trợ nâng cấp 4 trường đại học của Việt Nam đạt đại học chất lượng cao, gồm Đại học Cần Thơ, Đại học Đà Nẵng, Đại học quốc gia Hà Nội, Đại học Nông nghiệp Hà Nội.

Về du lịch, năm 2025, khách Nhật Bản đến Việt Nam đạt hơn 810.000 lượt, khách Việt Nam đến Nhật Bản đạt khoảng 680.000 lượt người.

Về giao lưu văn hóa, các lễ hội thường niên như Lễ hội Việt Nam tại Nhật Bản, Lễ hội Nhật Bản tại Việt Nam và Lễ hội Hoa anh đào Nhật Bản tại Việt Nam… luôn được đông đảo nhân dân hai nước đón nhận.

Trong đó, nổi bật nhất Lễ hội Việt Nam tại Nhật Bản, không chỉ là nơi giới thiệu văn hóa, ẩm thực và nghệ thuật truyền thống Việt Nam, mà còn là biểu tượng sinh động của tình hữu nghị và gắn bó giữa nhân dân hai nước.

Kể từ lần tổ chức đầu tiên năm 2008, lễ hội đã trở thành một trong những sự kiện giao lưu văn hóa Việt-Nhật có quy mô và uy tín hàng đầu tại Nhật Bản.

Hoạt động giao lưu văn hóa Việt Nam-Nhật Bản. (Nguồn: TTXVN)

Hợp tác địa phương hai nước được thúc đẩy mạnh mẽ, địa phương của Việt Nam và Nhật Bản đã ký hơn 110 văn bản hợp tác, trong đó các cặp quan hệ tiêu biểu có TP Hồ Chí Minh với Osaka (2007), Nagano (2017); Hà Nội với Fukuoka (2008), Tokyo (2013); Đà Nẵng với Sakai (2009), Yokohama (2013); Phú Thọ-Nara (2014), Huế-Kyoto (2014); Hưng Yên-Kanagawa (2015), Hải Phòng-Niigata (2015)...

Cộng đồng người Việt Nam tại Nhật Bản đã vượt hơn 680.000 người, là cộng đồng lớn thứ 2 tại Nhật Bản, sau Trung Quốc. Người Việt Nam sinh sống, làm việc và học tập trên khắp 47 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương của Nhật Bản, trong đó chủ yếu tập trung tại tỉnh Aichi, Tokyo, Osaka, Saitama, Chiba, khu vực Kyushu…

Đây là nền tảng vững bền cho quan hệ Việt Nam-Nhật Bản, góp phần làm cho hai dân tộc ngày càng xích lại gần nhau hơn.

Bên cạnh đó, đối với thế hệ trẻ, chương trình “Đại sứ thanh thiếu niên 2026” là hoạt động có ý nghĩa đặc biệt, góp phần vun đắp tình hữu nghị giữa học sinh hai nước.

Theo Đại sứ Việt Nam tại Nhật Bản Phạm Quang Hiệu, sức sống lâu bền trong quan hệ Việt Nam-Nhật Bản nằm ở sự gắn kết giữa người dân hai nước nên những cuộc gặp gỡ, tình bạn và sự thấu hiểu lẫn nhau giữa các thế hệ trẻ sẽ tạo nền tảng vững chắc cho tương lai quan hệ giữa hai quốc gia.

Đại biểu tham dự lễ khánh thành Làng văn hóa Việt – Nhật tại Long An (15/12/2024). (Ảnh: Đức Hạnh/TTXVN)

Thúc đẩy các lĩnh vực hợp tác tiềm năng giữa hai nước

Thời gian qua, quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện Việt Nam-Nhật Bản phát triển toàn diện, thực chất, hiệu quả trên tất cả các kênh Đảng, Chính phủ, Quốc hội và giao lưu nhân dân, trong hợp tác giữa các bộ, ngành, địa phương và trên mọi lĩnh vực. Tin cậy chính trị ngày càng được củng cố và hai bên tiếp tục chia sẻ nhiều lợi ích chiến lược chung.

Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki trả lời phỏng vấn của phóng viên TTXVN về những nội dung liên quan đến chuyến thăm chính thức Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Phu nhân và quan hệ song phương. (Ảnh: Việt Đức/TTXVN)

Theo Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki, chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm có ý nghĩa hết sức quan trọng, góp phần thúc đẩy hơn nữa quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa Nhật Bản và Việt Nam trong khuôn khổ quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện vì hòa bình và thịnh vượng ở châu Á và trên thế giới (CSP).

Nhật Bản hết sức coi trọng chuyến thăm lần này. Đặc biệt, việc Tổng Bí thư Tô Lâm thăm Nhật Bản ngay trong năm đầu tiên của nhiệm kỳ 5 năm sau khi được bầu giữ chức Tổng Bí thư tại Đại hội Đảng năm nay cho thấy Đảng Cộng sản Việt Nam rất coi trọng quan hệ với Nhật Bản.

Đại sứ cho biết nhân chuyến thăm lần này của Tổng Bí thư Tô Lâm, Việt Nam mong muốn thúc đẩy hơn nữa các chương trình hợp tác giữa Nhật Bản và Việt Nam trong cả hai lĩnh vực bán dẫn và AI, thông qua các chương trình nghiên cứu chung và đào tạo nghiên cứu sinh Việt Nam ở trình độ tiến sỹ tại Nhật Bản.

Đại sứ Phạm Quang Hiệu. (Ảnh: Bùi Hà/TTXVN)

Theo Đại sứ Việt Nam tại Nhật Bản Phạm Quang Hiệu, chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm diễn ra vào thời điểm cả hai nước đang đứng trước những yêu cầu phát triển mới.

Việt Nam đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hướng tới hai mục tiêu phát triển 100 năm vào năm 2030 và năm 2045. Nhật Bản cũng đang thúc đẩy những động lực tăng trưởng mới, gắn phát triển kinh tế với khoa học- công nghệ, nâng cao sức mạnh quốc gia và khôi phục vị thế dẫn đầu trong các lĩnh vực kinh tế, công nghệ then chốt.

Điểm gặp gỡ quan trọng là cả hai nước đều coi khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chất lượng nguồn nhân lực là yếu tố quyết định đối với sự phát triển trong tương lai.

Nhật Bản có thế mạnh về công nghệ, vốn, nền tảng công nghiệp và kinh nghiệm quản trị. Việt Nam có nguồn nhân lực, thị trường năng động và khát vọng phát triển mạnh mẽ. Đây là thời điểm thuận lợi để hai nước chuyển những thế mạnh bổ trợ thành năng lực cùng phát triển.

Đại sứ cho rằng thông điệp xuyên suốt của chuyến thăm lần này sẽ là cùng định vị và xác lập khuôn khổ hợp tác ở tầm cao mới; mở ra không gian phát triển trên từng lĩnh vực chiến lược với tầm nhìn dài hạn; cùng tạo ra giá trị để người dân được thụ hưởng những thành quả đó.

Ngoại trưởng Nhật Bản Motegi Toshimitsu. (Ảnh: Kyodo/TTXVN)

Trong khi đó, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Nhật Bản Motegi Toshimitsu cho biết chuyến thăm Nhật Bản bắt đầu từ ngày 8/11 của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là hoạt động trao đổi đoàn cấp cao tiếp nối chuyến thăm Việt Nam của Thủ tướng Takaichi Sanae.

Bộ trưởng tin tưởng rằng, trên cơ sở mối quan hệ tin cậy vững chắc được lãnh đạo cấp cao hai nước dày công vun đắp, chuyến thăm lần này sẽ là dịp quan trọng để đưa quan hệ song phương lên một tầm cao mới, cả trên danh nghĩa và trong thực chất.

Về mục đích cũng như là kỳ vọng đối với chuyến thăm, chiều 5/11, tại họp báo thường kỳ Bộ Ngoại giao, Người Phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng cho biết chuyến thăm sẽ tạo động lực mạnh mẽ để chuyển hóa những thỏa thuận, cam kết đạt được giữa lãnh đạo cấp cao hai nước cũng như hai nước ở nhiều cấp khác nhau sang một giai đoạn triển khai sâu rộng và hiệu quả, đóng góp tích cực vào mục tiêu phát triển, tăng trưởng của cả hai nước; đóng góp cho hòa bình, hợp tác, phát triển ở khu vực cũng như trên thế giới.

Theo Vietnam+