EU tái khởi động tiến trình mở rộng

Liên minh châu Âu (EU) đánh giá Montenegro đang đi đúng lộ trình để gia nhập khối vào năm 2028, qua đó có thể tái khởi động tiến trình mở rộng liên minh trong bối cảnh họ tìm cách gia tăng ảnh hưởng trên toàn cầu.

Đại diện cấp cao EU về chính sách đối ngoại Kaja Kallas và bà Marta Kos (phải) trả lời báo giới sau khi trình bày các báo cáo mở rộng thường niên. Ảnh: EPA

Ủy ban châu Âu (EC) cho biết Montenegro “trên thực tế” có thể kết thúc các cuộc đàm phán gia nhập vào cuối năm nay. “Với tốc độ hiện nay, chúng tôi sẵn sàng ký hiệp ước gia nhập ngay từ tháng 6-2027”, Cao ủy EU phụ trách mở rộng Marta Kos phát biểu, khi đề cập đến báo cáo thường niên của EC về các quốc gia ứng viên được công bố ngày 4-11.

Sau đó, tất cả 27 nước thành viên EU và Nghị viện châu Âu cần phải phê chuẩn hiệp ước này để hoàn tất tiến trình gia nhập khối của Montenegro. Quốc gia Balkan với chỉ 630.000 dân này đặt mục tiêu trở thành thành viên thứ 28 của EU vào năm 2028.

Bà Kos nói thêm rằng Albania, Moldova và Ukraine đều có thể trở thành thành viên tiếp theo, vì những nước này đang đi theo lộ trình “đáng tin cậy” do EC xây dựng riêng cho 4 ứng viên hàng đầu kể trên. Các lộ trình này nhằm xác định những bước cần hoàn tất để các nước tiến tới gia nhập EU. 

Montenegro hiện có tiến độ đàm phán cao nhất, sau khi tạm thời hoàn tất 21 chương. Albania cũng đạt nhiều bước tiến trong quá trình đàm phán, trong khi Moldova đang đẩy nhanh cải cách và đạt tiến triển nhanh hơn dự kiến. Ukraine được kỳ vọng hoàn tất đàm phán nhiều hạng mục trước cuối năm nay, dù còn vướng một số vấn đề trong lĩnh vực nông nghiệp.

Ngược lại, đàm phán gia nhập EU của Bắc Macedonia, Bosnia và Herzegovina và Kosovo vẫn chậm tiến triển. Serbia cũng thụt lùi, trong khi Gruzia và Thổ Nhĩ Kỳ là những nước nằm xa nhất so với mục tiêu gia nhập EU. Những nước này có nguy cơ cao tiếp tục tụt lại phía sau, khi EU tập trung nguồn lực hỗ trợ những ứng viên có tiến độ cải cách nhanh hơn.

Theo một quan chức EC, Moldova và Ukraine sẽ khó song hành trong tiến trình gia nhập liên minh như mong muốn ban đầu của một số thành viên EU, do tốc độ cải cách tại Kiev đã khựng lại trong năm nay trong bối cảnh chiến sự với Nga diễn ra dai dẳng.

Các cuộc đàm phán gia nhập khối gồm 35 chương, chia thành 6 nhóm lĩnh vực. Để trở thành thành viên EU, các ứng viên phải thực hiện những cải cách sâu rộng nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn của Brussels, từ chính trị, kinh tế đến môi trường và nông nghiệp.

Sự chênh lệch ngày càng lớn về tiến độ cải cách và đàm phán giữa các nước ứng viên đặt ra thách thức đối với mục tiêu mở rộng của EU. Đây là vấn đề lớn nhất đã được thảo luận tại Hội nghị thượng đỉnh về mở rộng EU lần thứ hai tổ chức ngày 3-11 tại Brussels (Bỉ).

Bất kỳ đợt mở rộng nào cũng sẽ đánh dấu bước thay đổi đáng kể đối với EU. Khối này chưa kết nạp quốc gia mới kể từ năm 2013 (thời điểm Croatia gia nhập), thậm chí còn mất đi một thành viên sau cuộc trưng cầu dân ý Brexit, khiến Anh rời EU năm 2016. Tuy nhiên, bầu không khí đã thay đổi sau khi xung đột Nga - Ukraine bùng phát vào năm 2022, ông Donald Trump trở lại làm tổng thống Mỹ năm 2024 và Trung Quốc đẩy mạnh chiến dịch gia tăng ảnh hưởng trên toàn cầu.

Bối cảnh đang thay đổi khiến giới lãnh đạo EU khẳng định việc tiếp tục mở rộng khối vừa cần thiết vừa không thể tránh khỏi. EU coi chính sách mở rộng là một trụ cột quan trọng trong quan hệ đối ngoại và chiến lược tăng cường ảnh hưởng của khối. Nhưng để duy trì động lực, Brussels cần bảo đảm tiến trình gia nhập đạt được những kết quả cụ thể, đồng thời không để khoảng cách giữa các nước ứng viên ngày càng nới rộng.

HẠNH NGUYÊN (Theo Bloomberg, DW)